مىداد و به نام آنها « محلّهء سيك‌ها » ناميده مىشد « 1 » . در آن سال‌ها از پيروان كيش زردشت در بيرجند خبر و اثرى نبود . آثار و نشانه‌هاى بازمانده از روزگاران گذشته و نام‌هاى برخى از روستاها و محلّات و گورستانها نشان مىدهد كه در گذشته‌ها در روستاها و نيز در شهر بيرجند عدّهء زيادى زردشتى زندگى مىكرده‌اند كه محلّهء « گبرآباد » و « قبرستان گبرها » ( كه هنوز به اين نام‌ها خوانده مىشوند ) نمونهء آنهاست . امّا در دوره‌اى كه ما از آن سخن مىگوييم جز همين نام‌ها نشانى از زردشتىگرى در بيرجند نبود و من به ياد ندارم و از هيچ سالخورده‌اى نشنيده‌ام كه در شهر بيرجند و پيرامون آن - در آغاز سدهء چهاردهم خورشيدى - عدّه‌اى زردشتى زندگى كنند . ولى نويسندهء « جغرافياى شهرستان بيرجند » در سخن از « اعتقادات مذهبى » مىنويسد : « از كلّ جمعيّت شهرستان در سال 1365 تعداد 360253 نفر يعنى 68 / 99 درصد از كلّ جمعيّت ملتزم به آيين پاك اسلام بوده‌اند و بعد از اسلام تنها آيينى كه مىتوان از آن نام برد زردشتى است كه در سال مزبور تنها 502 نفر پيرو داشته است . . . » « 2 » . قبلا اشاره كردم كه ما از وجود افراد زردشتى در آغاز اين سده در بيرجند و پيرامون آن بىخبريم . شايد اين بىخبرى ما ناشى از نبودن آمار درست بوده باشد و يا اين زردشتيان كه اكنون در آنجا ساكن هستند در سال‌هاى اخير از شهرهاى ديگر به آن ديار كوچ كرده‌اند . آقاى ايرج افشار سيستانى هم در كتاب « شناخت استان خراسان » زير عنوان « ويژگىهاى انسانى » بيرجند نوشته‌اند : « بيرجندىها پيرو دين اسلام و مذهب شيعهء جعفرى مىباشند ، پيروان اهل تسنّن هم در بيرجند به‌سر مىبرند ، شمارى زردشتى هم در آن زندگى مىكنند » « 3 » گرچه ايشان سندى براى اين مطلب ذكر نكرده‌اند ولى ظواهر و قراين نشان مىدهد كه اين مطلب را از همان كتاب « جغرافياى شهرستان بيرجند » يا « آمار مركز آمار ايران » نقل كرده‌اند . در نامه‌هايى از قهستان ( نامهء مورّخ 16 ذىحجّهء 1331 - 17 نوامبر 1913 ) آمده است : « - دربارهء دين و ايمان آنها بايد يادآور شوم كه همهء آنها مسلمانان واقعى و پيروان يكى از فرقه‌هاى اسلامند و در ميان آنها هيچ يهودى و ارمنى و حتّى زردشتى هم وجود ندارد . . . » « 4 » نكتهء بسيار قابل اعتنا و درخور توجّه و حائز اهميّت اينست كه شيعيان بيرجند به اقتضاى خلق و خوى نرم و آرام خود با آنكه اكثريّت بزرگ مردم شهر را تشكيل مىدادند - با همهء پيروان مذاهب ديگر با سلم و صفا و سعهء صدر برخورد ، دادوستد ، رفتار و زندگى مىكردند و مراوده

--> ( 1 ) . نك ، محلّه سيك‌ها . صص 84 - 83 . ( 2 ) . « جغرافياى شهرستان بيرجند » . ص 113 به نقل از « آمار مركز آمار ايران » . ص 4 . ( 3 ) . « شناخت استان خراسان » . ص 173 . ( 4 ) . « نامه‌هايى از قهستان » . ص 36 .